SİLVAN FARQİN EĞİTİM KÜLTÜR VE YARDIMLAŞMA DERNEĞİ

 

Meyafarkin

21 yüzyıl önce kurulan antik kent:Silvan

Rivayetlere göre yedi kere yıkılan ve tekrar kurulan Silvan; tarihi geçmişiyle eski olduğu kadar , doğasıyla da güzel bir şehir aynı zamanda.O Şehri kadim ki tarih boyunca gören herkesi büyülemiş ve etkilemiştir.Bu etkinin altında kalanlar,methini duyanlar; bu şehri zapt edemediklerinden veya güzelliğini çekemediklerinden olsa gerek Roma Generalları ve Hülagunun oğlu Yeşmut gibi ordularıyla yakıp yıkarak kötü bir iz bırakmış yada bu şehire olan sevgilerinden dolayı Büyük Tigran ve Mervaniler gibi başkentleri yapacak kadar onurlandırmış ya da Hamdaniler,Artukiler ve Eyyubiler gibi dünyanın en güzel ve en farklı yapılarıyla donatıp güzel eserler bırakmış yada Krallar Kralı Büyük Tigran ve Bizans İmparatoru Justinianus gibi kendi adlarını bu kente vererek bir gün gelir de adları unutulmasın diye SİLVAN'la birlikte ölümsüzleştirmek istemişlerdir.

TARİH ÖNCESİ SİLVAN BÖLGESİ

Silvan,Kuzeydoğu Mezopotamyanın en önemli yerleşim merkezlerinin başında gelmektedir.
Malabadi Köprüsünün kuzeyinde bulunan ve Silvan'ın Çatakköprü (Malabadi) beldesinde yapılan barajın altında kalan Silvan-Kozluk ilçe sınırındaki Anadolunun ilk yerleşim bölgelerinden biri olan Hallan Çemi höyüğündeki buluntular günümüzden 10.600-10.000 yıl öncesine tarihlenmektedir.Bu geçmiş Diyarbakır Ergani'ye bağlı çayönü'nden daha eskiye dayanmaktadır. Yapılan kazılar sonucu ortaya çıkan bu önemli buluntular Silvan'ın ve bölgenin tarihi geçmişine ışık tutmaktadır.

TARİHİ ESERLERİ VE TURİZM POTANSİYELİ

Silvan tarihi eserleri bakımından dünya çapında bir üne sahiptir.Başta iki surla çevrili kalesi ve burçlarıyla yüksekliği 25 metreyi geçen ve dünyada dolgu sistemiyle yapılan tek kale-şehir olan Silvan Kalesi gelmekle birlikte ;Efsane aşka konu olan Zembilfroş Burcu, dünyanın en geniş taş kemerli köprüsü olan Malabadi Köprüsü,Kemuk Köprüsü , sütunlarında Bizans bazilikası kullanılarak yapılan ve bölgenin en büyük camilerinden biri olan Selahaddin-i Eyyubi Camii,Karabehlülbey Camii , Kıldani Kilisesi (Belediye Camii),Der Meryem ,Aslanlı Burç,Eyyubi (Kot) Minare ,Sadık Bey Kasrı,Azizoğulları Konağı,Gazi İlkokulu binası, Silvan Atatürk Müzesi,Kulfa Kapı ,Kela Mira (Mervani Tepesi),Kaniya Derge (Altıbulak Çeşmesi), Boşat Kalesi,Helda Kalesi,Deruni Köyünün yanındaki Şemrekh'ta bulunan Şemrekh Kalesi kalıntıları ve Roma eseri olan Başka Kalesi,Türbeleri,Çeşmeleri,Sılteni köyündeki kuzeye doğru akan Ava Dinık Suyu,yanında merdiven gibi oyulmuş kayaların bulunduğu Pezan mağarası,Kayaların oda şeklinde oyularak girişin sağında ve solunda kayadan yapılmış kaya oturma divanlarının olduğu ve kaya merdivenlerle çıkılan Temtemburg mağarası, derin uçurumları ve uzunluğu 500 metreyi bulan iki çıkışlı Hamido Mağarası ile Ortaçağdan kalan ve birbirlerine koridorlarla bağlı 300 adet odadan oluşan ve kapladığı alan itibarı ile dünyada emsal teşkil eden,binlerce yıllk geçmişe sahip ve M.Ö.1.Bin Demir Çağdan M.S. 13. yüzyıla kadar tarihlenen buluntulara rastlanan yörede bulunan Hasun (Hassuna) Mağaraları,hamamı ve kilisesi,Sılteni ve Boşat köyündeki mağaralara sahip olan Silvan'ın Kumgölü köyünde her yıl kutlanan ve panayıra dönüşen Murat Şenlikleri (Ser Hıvde) ile kültürel, tarihi ve dini alanda turistik çekiciliğe sahip ender yerleşim bölgelerimizden biri olması ,bu kale-şehire tarihin bütün devirlerinde ayrı bir önem kazandırmıştır.

SİLVAN’IN COĞRAFİ KONUMU -AKARSULARI

Diyarbakır-Bitlis karayolu üzerinde kurulu olan Silvan,sırtını yüksekliği 1500 metreyi bulan Albat dağına dayamıştır.Köyler yol boyunda ve ilçenin orta kesiminde toplanmıştır.100 Kilometre kareye ortalama 5 köy düşer.

Batıda; Diyarbakır ve Hazro,Güneyde ; Bismil, Kuzeyde Lice ve Kulp ilçeleri,Doğusunda ise Batman ili ile komşudur.

Yüz ölçümü: 1379 Kilometre Karedir.Arazi genellikle engebeli olup Albat Dağları ova boyunca ilçeyi doğudan batıya doğru keser.

Ova kesiminde tarım ön planda olduğu için tamamen çıplaktır.Dağ kesimi ise ovaya nazaran daha yeşil olmakla birlikte yer yer meşe ve yabani meyve ağaçları ile kaplıdır.

İklim yazları sıcak ve kurak,kışları ise soğuk ve yağışlıdır. Diyarbakır il merkezine uzaklığı 80 Km.dir.Silvana bağlı 75 Köy,82 Mezra ve 1 Belde bulunmaktadır.İlçede 11 mahalle vardır.Bu mahalleler; Kale,Cami, Konak, Bağlar, Selahattin, Tekel, Feridun, Bahçelievler , Yenişehir,Yüksek ve Mescit mahalleleridir

DEPREM DURUMU


3. Derecede tehlikeli deprem kuşağındadır. Çevredeki deprem merkezinden etkilenir.

SİLVAN'DAKİ AKARSULAR

İlçe sınırlarından geçen en büyük ve önemli akar suyu Malabadi (Batman) Çayıdır. Bunun yanında Silvan Suyu (Çemi Hasanbeg),Başnik ve Aslo dereleri önemli akar suların başında gelmektedir.

Ayrıca Albat Dağı eteklerinden çıkan ve aynı zamanda Silvan şehrinin içme suyunu karşılayan Büyük Çeşme piknik ve yüzme amaçlı kullanılan su kaynaklarımızdan biridir.

MALABADİ (Batman) ÇAYI

Silvan ilçe sınırından geçen en önemli akarsu Malabadi Çayıdır.Diyarbakır Batman ilinin de sınırını belirler.Batman-Silvan Barajları Malabadi çayı üzerinde kurulmuştur.Akarsuya adını veren Ünlü Malabadi Köprüsü de aynı çayın üzerinde inşa edilmiştir.

Dicle büyüklüğünde bir çaydır.Kulp ve Sasun bölgelerinden çıkan iki sudan doğar.Bunlardan Kulp Çayı,Gühermi dağından çıkar.Muş taraflarından gelen ikinci bir kolla Kendal-i heşin (Yeşil yar) mevkiinde birleşir.Kulp merkezinden geçerek Nafro mezrasının güneyinde ,bu defa Melül dağından doğan Şakiran çayını alarak güneye doğru akışına devam eder.Kulp ile Lice arasındaki Sarım Çayı ile de Barın köyü güneyinde birleşir.Sonra Taloriden gelen Kerikan Çayını da alarak güney ve güney-batı istikametinde akar.Sasun dağlarından gelen ikinci kolla karışıp asıl Malabadi çayını teşkil eder. Bir hayli ilerledikten sonra Silvan'ın 20 Km,kadar doğusunda bulunan ve kendisine adını veren tarihi Malabadi köprüsünden geçerek daha ötede Hasankeyf önlerinde Dicle Nehrine dökülür. Uzunluğu 100 Km. kadardır.(D.tar.s.17)

SİLVAN SUYU

Halk arasında Çemi Hasan beg olarak ta adlandırılan Silvan Suyu,Silvan ve çevresinde doğan irili ufaklı bir çok kaynağın birleşmesiyle oluşan bir deredir.Asıl kaynağı Kaniya mazın denilen büyük çeşmedir.Bunun yanında Kaniya Navin,Kolek, Ğanık, Hecicatık ve ziraat bahçelerinden çıkan bir çok kaynakla beslenir.Malabadi Çayına dökülür.Nejat Satıcı

EFSANELER
* Zembilfroş Efsanesi
*Gruz Efsanesi
*Siahmede Sılivi Efsanesi
(Siyabend ile Hecé)
*Ser hıvde Efsanesi
(Murat Şenlikleri Hikayesi)
* Koçero Efsanesi
*Hemido Efsanesi
*Şemrekh kalesi Hikayesi
*Malabadi ve Kemuk Köprüsü Hikayesi

 

 

Silvan Diyarbakır´ın en önemli ilçelerin olup Diyarbakır´a 78 km uzaklıktadır.. Bizans döneminde 300.000 nüfusuyla imparatorluk başkentidir. ayrıca (Mervaniler)e başkentlik yapmıştır.

 

Tarihçe

Asurlar  Zamanında kurulmuş olduğu söylenen,Silvan,Diyarbakır ile ortak bir geçmişe sahiptir.Büyük Tigran tarafından kurulan Tigranokerta olarak bilinen Silvan, Helenistik Çağın en büyük ve en önemli kentlerinin başında gelmektedir.
M.S 410 yılında Mar Marutha tarafından İran hükümdarı II. Şapur tarafından katledilen Hristiyan askerleri arasında “Kırklar” diye bilinen 40 Hristiyan şehidinin kemiklerinin büyük bir merasimle getirtip inşa ettirttiği kalede yapılan  kemerlere bu kemikleri gömdüğü için  Bizanslılar şehre Matryropolis (Şehitler Şehri ) adını vermişlerdir. VI.yy’da Bizans İmparatoru Justinanus’un Silvan Kalesini güçlendirip bu kale  şehre kendi adını vererek, Justinianopolois’i Perslere karşı çok önemli bir garnizon olarak kullandı.

639 senesinde , Hz.Ömer döneminde, Iyaz Bin Ganm  tarafından Bizanslıların idaresindeki Silvan fethedilir. Sonraki dönemlerde  Hamdaniler  (980-984),  Mervaniler (984-1085 ) ,Büyük Selçuklu İmparatorluğu - Artuklu Beyliği  ( 1118…), Eyyubiler,  Anadolu Selçuklular’ın idaresinde kalan Silvan 1259 yılında Hulagu önderliğindeki Moğollar tarafından zapt edilip, harabeye çevirilmiştir.Daha sonra İlhanlılar, Akkoyunlular  (1375’e kadar), Karakoyunlular, Timur Döneminde ise (1397-1506) Silvan tekrar Akkoyunlulara veriliyor.

1506’da Safevilerin idaresine geçen Silvan , 1514 Çaldıran savaşı’ndan sonra 1524 senesinde Osmanlı Devleti’nin idaresine geçmiştir.  İslamiyet döneminde de Ortaçağ’ın en parlak kentlerinden biri olması ,Meyyefarkin adıyla Mervani Devleti’nin başkenti, Artuklu Devleti’nin ikinci başkenti ,Eyyubilerin ana merkezi olması Silvan’ın tarihte önemli bir rol almasına sebep olmuştur. Mipherket, Muhargin, Farkin, Sliv, Sıliva ve bugünkü adıyla Silvan, 1873 yılında ilçe merkezi olarak Diyarbakır’a bağlanan en büyük ilçelerden biri olmuştur.

Atatürk, Silvan’da bulunan 16. Kolordu Karargahı’na, 14 Nisan 1916’da  Mirliva (General) olarak  terfi etti. . Burada görev yaptığı sırada verdiği taarruz emri ile  7 Ağustos’ta Muş, 8 Ağustos’ta da Bitlis , Rusların  elinden geri alınır.  Atatürk’ün ,Silvan’da kaldığı dönemlerde  Sadık Üstün’e göndermiş olduğu mektupları, hala bu aile tarafından muhafaza edilmektedir.

Silvan sahip olduğu tarihle eşdeğer önemli tarihi eserlere sahiptir. Surlarla çevrili kalesi ve burçlarıyla yüksekliği 25 metreyi geçen ve dünyada dolgu sistemiyle yapılan tek kale-şehir olması;  efsane aşka konu olan Zembilfroş Burcu, dünyanın en geniş taş kemerli köprüsü olan Malabadi Köprüsü,  Kemuk Köprüsü (baraj altında kaldı);  Bizans bazilikanı sütunlarında kullanmak suretiyle yapılan ve bölgenin büyük camilerinden olan Selahattin-i Eyyubi Camii (Ulu Camii) ,Karabehlülbey Camii, Kıldan Kilisesi (Belediye Camii), Eyyubi Camii (Kırık Minare), Boşat Kalesi, Helda Kalesi, Şemak Kalesi kalıntıları, Roma Eseri olan Başıka Kalesi ;  yine ilçe merkezinde bulunan Atatürk Evi Müzesi, Üstünlerin Evi, Azizoğullarının Evi…, çeşmeler, türbeler ; Temtemburg ve Hemido Mağarası,  Paleolitik çağdan kalma buluntuların olduğu ve Ortaçağ’da Hıristiyanlar tarafından iskan edilen , birbirine koridorlarla bağlı 300 adet odadan oluşan ve kapladığı alan itibariyle dünyada emsal teşkil eden Hasuni Mağaraları ve Hasuni Kilisesi ; çok önemli tarihi miraslarımızdandır.

Bu Kale-Şehir, tarihin bütün dönemlerinde ayrı bir önem ve zenginlik kazanmıştır. Ayrıca Malabadi Köprüsü yakınlarında, Silvan-Kozluk İlçe (Batman ili sınırlarında yer alan ) sınırlarında  bulunan ve Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinden olan Hallan Çemi Höyüğü’ndeki  Neolitik Dönemden kalma buluntular da , Silvan’ın ve bölgenin tarihi geçmişine ışık tutmaktadır.

 

 

Coğrafya

Arazi Yapısı 

Silvan ilçesi batısında Diyarbakır merkez ilçe ve Hazro ; kuzeyinde Lice ve Kulp ilçeleri ; doğusunda Batman ili, güneyinde Bismililçesi ile komşudur. Diyarbakır’a 82 km uzaklıktadır.

Düz bir arazi yapısına sahip gibi görünsede dağlık yerleride vardır. Keskin kayalıklara sahiptir.

Yüz ölçümü 1.373 km´dir. Arazi genellikle engebelidir. 1500 metreyi bulan Albat Dağları Silvan´ın arkasındasır. Albat dağları ova boyunca ilçeyi doğudan batıya keser. Eski isimleri Meyafarkin Meyafarakini Marturupolis Farakini Farkin Silivan Silvan

İklim 

Silvan´da karasal iklim egemendir. Yazları çok sıcak geçer. Ama, kış soğukları Doğu Anadolu´da olduğu kadar şiddetli değildir.

Bugüne değin ölçülen en yüksek sıcaklık 46,2° ile 21 Temmuz 1937 gününde, en düşük sıcaklık ise -24,2° ile 11 Ocak 1933 günü olmuştur. 496 milimetre olan yıllık ortalama yağış tutarının ancak yaklaşık %2´si yaz aylarında düşer. Yıllık yağış tutarı Silvan´da 729 mm dir. Silvanda ki baraj dan dolayı nem biraz da olsa artış gösteriyor. Ortalama nem, en çok Aralık ve Ocak aylarında ölçülmüştür. Bu aylarda %77´ye çıkar. Temmuz-Ağustos aylarında ise nispi nem değerleri %20´ye düşmektedir.

Bitki örtüsü 

Doğal bitki örtüsünü, genellikle otsu bitkilerin ağır bastığı bozkır bitkileri oluşturur. Bunlar ilkbaharda kısa bir süre içinde yeşerip çiçeklenir, ama yağışların kesilmesiyle yaz başında kururlar. Orman bakımından çok yoksul olan dağlarında yer yer meşe topluluklarına rastlanır. Ama ormanlar, ilçenin toplam yüzeyinin onda birini bile bulmaz.

Hidrografyası 

İlçe sınırlarında ´Ambar´ çayı bulunmaktadır. Malabadi Köprüsü Silvan ilçe sınırlarında olup Silvan´ın tarih envanterine kayıtlıdır. Silvan merkezde bulunan doğal kaynak sularıda ilçenin su ihtiyacını karşılamaktadır .

 

Ekonomi

Sanayi 

Silvanda bir adet orta ôlcekli sanayi sitesi vardir.

Ekonomik coğrafya özellikleri 

Sosyo-ekonomik birçok nedenden dolayı tarımla iştigal eden Silvan nüfusu %65’lerden aşağıya hızla düşmektedir. İlçede tarıma uygun arazilerin %85’i ekilmektedir. Bu da toplam arazimizin % 45’ne tekabül eder. Silvan’ın ormanlık alan ortalaması %23´dür ve Ülke ortalaması olan %26’ya yakındır. Bu ormanların büyük bölümü planlara göre bozuk baltalık ormanlardır. Buna rağmen ormana dayalı sanayisi yoktur.

Tarımsal faaliyetleri 

Yer şekilleri engebeli olduğundan tarımda makine kullanımı fazla gelişmemiştir. Çok verimli toprakları olmasına rağmen sulanılabilir toprak oranı çok azdır. Tarımsal ürünlerimiz tütün, buğday, nohut, pamuk yetiştirilir. Son yıllarda mısır üretimiçok yüksek bir hızla artmaktadır.

Hayvancılık faaliyetleri

Hayvancılık faaliyetleri tarıma dayalıdır. İlçede küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık görülür. Hayvancılık fazla yer kaplamıyor, genelede kırsal kesimlerde görülür.

Nüfus 

Diyarbakır´ın en çok nüfus barındıran ilçesidir. Silvan Diyarbakır´ın kırsal nüfusu şehir nüfustan orantılı olan tek ilçesidir. İlçede köyler yol boyunda ve ilçenin orta kesiminde toplanmıştır. 100km²´ye ortalama 5 köy düşer. İlçede nüfus yoğunluğu 70 kişi/kilometrekare´dir. Ortalam köy nüfusu 712´dir. Silvan’ın nüfusu son sayımda 104.807 kişi gösteriyor.

Silvan sosyoyapı bakımından Zaza ve Kurmançlardan[1] oluşmaktadır.

 

Kültürel faaliyetler 

Her yıl Hicri takvim e göre 1 Mayıs´ta baharın gelişi anlamına gelen seregulan kutlanır. Burada tüm halk piknik yapar konserler olur. Bir de Silvan´daki bir aşirete özgü olmasına rağmen daha sonra tüm Silvan´lıların çoşkuyla kutladığı geleneksel Murat şenlikleri Kumgölü’nde kutlanır.

 

Meskenleri 

Evler genelde siyah taş denilen çok sağlam kesme taşlardan veya modern yapı malzemelerinden yapılmıştır. Damları da betonarmeden yapılmış olup taş dokusuyla uyum güstermiştir. Bazı evlerde ise alt katta yazın serin olan oturma salonları hala revaçtadır. Yeni yapılan binalar artık taş olmaktan çıkmış yeni modern araçlarla yapılıyor. dağ köylerindeki muazzam taş işçiliği birbiriyle adeta yarışırcasına ermeni ustalarının ellerinden çıkan birer sanat eseri gibi bugun bile tüm ihtişamıyla zamana meydan okurcasına dimdik ayakta duruyor. Pencereler genelde geniş ve süslemeler bulunuyor.ova köylerinde haberleşme amaçlı kullanılmak üzere insan gücü ile toprak taşınarak oluşturulan yüksek tepeler tüm havzayı birbirine bağlayarak iletişim sağlayan doğal bir ağ oluşturmuştur

 

Eğitim durumu 

İlçede 5 lise ve 13 ilköğretim okulu vardı son yıllarda kurulan Anadolu ve Anadolu öğretmen lisesi ile lise sayısı 8´e çıktı. İlçe´de 3 anaokulu, 3 tane dershane var. İlçe merkezindeki 15 ilköğretim okulundan 1 tanesi özel okuldur. Ayrıca 68 birleştirilmiş sınıflı, 7 bağımsız ve 14 de ikinci kademeli bağımsız köy ilköğretim okulu var. Taşıma merkezi ilköğretim okulu sayısı ise 14.

Kaynakça 

  • Reşat Kasaba, The Cambridge History of Turkey: Volume 4, Turkey in the Modern World, Cambridge University Press, 2008, ISBN 978-0-521-62096-3, p. 348.